Historia fotografii spleciona jest – o czym chyba rzadko sie pamięta – z dziejami pocztówki. Wychodziły one oczywiście zanim narodziły się zdjęcia, ale dopiero wynalazek Daguerre’a spowodował rozkwit tej dziedziny wydawniczej. A jednymi z pierwszych motywów fotograficznych, jakie pojawiły się na pocztówce, były akty.

Ja powszechnie wiadomo, erotyka towarzyszy człowiekowi właściwie od zarania dziejów. Sfera intymna jest nierozerwalnie złączona z człowiekiem, jest nieodłącznym elementem jego życia. A z tego też względu jest często inspiracją dla artystów i pojawia się nie tylko w domowym zaciszu, ale wchodzi też do szeroko rozumianych mediów.

Akt jest specyficznym tematem i rządzi się (jak większość) swoimi prawami. Nie jest prosty w wykonaniu, a i od strony sprzętowej wymaga sporej znajomości zagadnienia oraz umiejętności wykorzystania światła, niezależnie czy będzie ono zastane, czy sztuczne. Jakie wyposażenie należy posiadać aby nasz akt wypadł jak należy. Na to i kilka innych pytań postaramy się odpowiedzieć w poniższym tekście.

Na drzwiach pracowni Wacława Wantucha w Krakowie, na wizytówce przeczytamy: Wacław Wantuch – artysta plastyk. Na drzwiach pracowni Jana Saudka w Pradze, na wizytówce przeczytamy: Jan Saudek – fotograf czeski. Artystów dzieli dużo więcej niż tylko podpis pod nazwiskiem na wizytówce, mimo to Saudek to jeden z najbardziej cenionych fotografów przez bohatera tego wywiadu, który sam o sobie mówi, że fotografem nie jest. Przysłuchajcie się rozmowie z Wacławem Wantuchem – skromnym fotografem.

Pamięta Pan swoją pierwszą „rozbieraną” sesję zdjęciową?
Wacław Wantuch: Tak. Pamiętam takie dwie swoje pierwsze sesje zdjęciowe. I pamiętam, że bardzo duże miały dla mnie znaczenie.

Przy każdej okazji podkreśla pan, że fotografia cyfrowa bardzo wpłynęła na pana kreatywność...
Bo to prawda. Nigdy bowiem wcześniej nie istniało narzędzie dające takie możliwości twórczego przekształcania obrazu fotograficznego. Ale pamiętam trudne początki techniki cyfrowej, jak pod koniec lat 90., gdy wyjeżdżałem na festiwal filmowy w Cannes, firma Agfa wręczyła mi pierwszy aparat cyfrowy, który generował zdjęcie o wielkości 1 MB i miał sekundowe opóźnienie wyzwalania migawki. Używając go straciłem kupę świetnych ujęć, m.in. zdjęcie Jeana Reno jedzącego... taśmę filmową. Gdybym fotografował wtedy Canonem T90 zdążył bym zapełnić pół filmu. Pomimo to nie żałuję. To były początki nowej ery w historii fotografii. Cieszę się, że mogłem ją tworzyć. Już wtedy na seminariach w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych  przestrzegałem zawodowych fotografów, że jeżeli w najbliższym czasie nie przejdą na technologię cyfrową, to znikną z rynku. I pokazywałem cyfrowe techniki retuszu, które pozwalały „uszlachetnić” każdą twarz. Już wtedy dysponowałem algorytmami kilkudziesięciu stylów malarskich! Do dzisiaj jestem pod wrażeniem, jak niepowtarzalny styl malarski jakim jest np. impresjonizm można przełożyć na język matematyki.

Akt od lat elektryzował wielu artystów. W fotografii także szybko stał się jednym z ważnych tematów. Do jego tworzenia trzeba mieć odwagę, dar przekonywania oraz wysokie umiejętności techniczne, ale przede wszystkim należy dostrzegać piękno ludzkiego ciała. Jak postępować, by nasze fotografie można było uznać za udane? Na co zwracać szczególną uwagę podczas realizacji tematów związanych z nagością? Na podobne pytania mamy nadzieję znaleźć odpowiedź w poniższym tekście.

Film prezentujący sesję aktu realizowaną przez znanego fotografa Wacława Wantucha z wykorzystanie sprzętu Olympusa.

Po pierwsze chcę, żeby ten ktoś widział dokładnie to, co ja widzę. Mówiąc kolokwialnie chcę zamknąć go w swoim świecie, żeby za dużo nie kombinował, ale jednocześnie skłonić do myślenia, pobudzić wyobraźnię.

Pozornie można by przyjąć, że fotografia aktu – to zawsze ładnie sfotografowane nagie ciało i nic ponadto. A jednak nawet poprzez „rozbierane” zdjęcia można poruszyć bardzo zróżnicowane tematy.

Bardzo duże znaczenie ma odpowiednie podejście do modela (w naszym wypadku – modelki, ponieważ zajmiemy się bardziej popularnym aktem kobiecym) i związane z tym przygotowania. W pracy z modelką podstawowe znaczenie ma komfort fotografowanej osoby. Kluczową sprawą staje się zaufanie do fotografa.

Starożytność
Akt istnieje w sztuce od zawsze. W starożytnej Grecji był odbiciem idealnego fizycznego piękna, symbolizującym zwycięstwo porządku nad kaprysami natury i szlachetność ludzkiego ducha. Była to forma sztuki, którą posługiwano się, aby ukazać bóstwa, natomiast śmiertelników zawsze przedstawiano ubranych. W średniowieczu zaś nagość identyfikowano z pokusą i grzechem. W teologii chrześcijańskiej nacisk położono nie na przemijający ideał fizyczny, ale na piękno nieśmiertelnej duszy ludzkiej. Wizerunki nagich ludzi były w tym okresie rzadkie i zawsze były to wyobrażenia przedstawiające Pokusę, Sąd Ostateczny czy męki piekielne. W renesansie nastąpił powrót do wszelkich wzorców klasycznych, także do ówczesnej wizji człowieka o pięknym ciele, które obrazuje piękno ducha. W XV-wiecznym Rzymie odkrycie wielu antyczych rzeźb (np. Apolla Belwederskiego czy Wenus Medycejskiej) dało współczesnym artysom modele dla ich sztuki, podczas gdy nowa tolerancja Kościoła dla nauk anatomicznych pozwalała zdobywać nową wiedzę o budowie ludzkiego ciała.

Szanowny Panie Redaktorze, zrządzeniem losu jestem przyjacielem jednego z najlepszych (w mojej skromnej ocenie) fotografików w Polsce - pana Grzegorza Zawadzkiego (...) Jest on mistrzem fotografii aktowej. Ale nie o same zdjęcia tutaj chodzi. (...) kobiety po sesji u tego artysty wychodzą odmienione na całe życie, zyskują wiarę w siebie, podejmują decyzje, których by w życiu nie podjęły (...) widząc siebie w jego pracach, wybuchają płaczem ze szczęścia, piszą: » Mistrzu, dziękuję ci za moją nieśmiertelność «. (...)

Czy ma Pan jakichś absolutnych mistrzów?

Każdy z nas ma. Oni zmieniają się wraz z upływem czasu, ewoluują... Rzadko podkładałem się pod wpływy mi współczesnych ludzi, bo uważałem, że tę drogę to sobie sam powinienem znaleźć. Natomiast korzystałem z tych trochę starszych pokoleń, które już coś zrobiły. Kiedyś, i to bardzo długo, choć to nie jest żadna historia fotografii, ważny był Avedon. On mnie uczył warsztatu, odpowiedzialności...

JK: Skoro możesz udzielić nam porad dotyczących fotografii aktu, może zacznijmy od podstaw - czy mógłbyś wpierw zdefiniować, czym jest "akt"?

JK: Poprzednim razem rozmawialiśmy o pracy z modelką, ale w kontekście psychologicznym, teraz porozmawiajmy o bardziej "technicznych" zagadnieniach związanych z pracą z modelką. Może kilka słów wstępu?

Większość ludzi eksperymentujących z oświetleniem studyjnym, prędzej czy później weźmie do ręki lampę błyskową. Nie znam przypadku, aby fotograf po zasmakowaniu możliwości, jakie daje studyjna lampa błyskowa miał ochotę wrócić do światła ciągłego pracując w warunkach studyjnych.

Któregoś dnia postanowiłem, że zabieram się za album "Akt". Jedynym aparatem, jakim wtedy dysponowałem był małoobrazkowy analog (kiedyś trzeba będzie przypominać, że dawno, dawno temu były takie aparaty, do których wkładało się film światłoczuły uchylając takie drzwiczki w tylnej części korpusu). Na pierwszych sesjach trzeba było modelce zaczynać od opowiadania bajek na temat planowanej sesji w oparciu o rysunki. Oj, przydatny był wtedy szkicownik i sporo wyobraźni po stronie modelki. Zaraz po sesji niezbędne okazywały się umiejętności laboranta, trzeba było wywołać nawet kilkanaście filmów, zrobić stykówki, wybrane ujęcia opracować i powiększyć, by wreszcie zeskanować to, co nadawało się z sesji jako materiał do tego projektu. W rezultacie modelka z niecierpliwością oczekiwała na efekty sesji, podczas gdy fotografo-rysownikowi nie brakowało ciemniowych zajęć. Planowałem sporo sesji i dosyć szybko pomyślałem o zakupie cyfrówki. Wybór nie był łatwy, gdyż nie było jeszcze mowy o cyfrowej lustrzance, a dostępnych było tylko kilka modeli kompaktów od różnych producentów. Po wypożyczeniu i przetestowaniu tych aparatów zdecydowałem się na aparat Olympusa. Sesja nareszcie zmieniła się w zajęcie polegające na robieniu zdjęć! Od tamtej chwili rysuję tylko wtedy, kiedy przyjdzie mi na to ochota, o ciemni i skanerze zapomniałem, a laboratorium odwiedzam z płytą kompaktową.

"W kobietach są całe oceany ciekawości, której nie można zaspokoić..." - o fotografii kobiecego ciała, fotografii cyfrowej i miejscu komercji w twórczości artysty rozmawiamy z Wacławem Wantuchem.

Mariush: Czy mógłbyś opowiedzieć w kilku zdaniach o swojej pierwszej sesji z nagą modelką (modelką - nie żoną) - interesują mnie przede wszystkim twoje emocje (jeśli coś pamiętasz jeszcze)?

Jest pan znany z fotografowania aktów. Wydał pan dwa albumy z fotografiami nagiego ciała kobiet. Jakie kobiety pan fotografuje?

Wszystkie. Każda kobieta, która przyjdzie do mnie i powie, że chce pozować, jest fotografowana. Każde kobiece ciało jest piękne, tylko trzeba umieć to wydobyć. Gdyby przyszła do fotografa kobieta, która rozebrałaby się i usłyszała, że nie nadaje się do aktu, miałoby to ogromnie negatywny wpływ na jej samoocenę. Bardzo dobrze fotografuje się na przykład tancerki – one mają świadomość swojego ciała, a przy okazji są bardzo porozciągane. Z drugiej strony raczej nie fotografuje się znajomych.